با معادل‌های فارسی نمی‌توان زبان علم را تغییر داد!

 

احتمالاً خبرهای اخیر پیرامون واژه‌های جدیدی که فرهنگستان زبان و ادب فارسی به عنوان واژه‌هایی جایگزین برای برخی واژه‌ها در درس زیست‌شناسی معرفی کرده است را شنیده‌اید. امروز می‌خواهیم به بررسی تحلیلی این موضوع بپردازیم، در ادامه با ما همراه باشید.

 شکی وجود ندارد که هیچ شخصی با زنده و شاداب ماندن زبان سرزمین خود مشکلی ندارد و حتی همواره در تلاش است تا زبان و فرهنگ سرزمین خود را به سراسر جهان منتقل کند! از این رو هیچ فردی با به کار بردن واژه‌های معادل فارسی به جای واژه‌های بیگانه‌ای چون هلی‌کوپتر مخالف نیست، اما نباید فراموش کرد که زبان علم با زبان یک کشور تفاوت دارد و یک زبان جهانی است و با به کار بردن واژه‌های معادل نمی‌توان زبان علم را تغییر داد.

 یکی از مواردی که این روزها و با نزدیک شدن به زمان بازگشایی مدارس خبرهای زیادی را به پا کرده است، واژه‌های جدیدی است که فرهنگستان زبان و ادب فارسی به عنوان واژه‌هایی جایگزین برای برخی واژه‌های موجود در درس زیست‌شناسی، معرفی کرده و قرار است این واژه های معادل، از سال تحصیلی جدید در کتاب درسی پایه دهم به کار روند. بیایید ابتدا با این واژه‌ها آشنا شویم.

 

واژه علمی

معادل فارسی

هومئوستازی هم‌ايستايی
ميتوكندری راكيزه
اسفنكتر بَنداره
موكوز ليزابه
لنف تنابه
پلی‌مر بسپار
مونومر تكپار
هيدروليز آب‌كافت
الكتروليت برق‌كاف
ليزوزوم كافنده‌تن
آنتی‌بيوتک پادزيست
پروبيوتيک زيست‌يار
واكوئول كُريچه
اپی‌گلوت بَرچاكنای
لوب لَپ
تراشه نايديس
تيروئيد سپرديس
كرونر اكليلی
الكتروكارديوگرافی الكتروقلب‌نگاری
عصب سمپاتيک عصب هم‌حس
عصب پاراسمپاتيک عصب پادهم‌حس
هماتوكريت خون‌بهر
نفرون گُرديزه
متابوليسم دگرگشت
هيپوتالاموس زيرنَهَنج
آنتی‌اكسيدان پاداُكسنده
پلاست ديسه
پارانشيم نرم‌آكَنه
كلانشيم چسب‌آكَنه
اسكرانشيم سخت‌آكَنه
مريستم سَرلاد
كروموزوم فام‌تن
ليزوزوم كافنده‌تن

 

شاید تنها دغدغه فرهنگستان زبان و ادب فارسی این بوده که واژه‌هایی جایگزین را برای واژه‌های علمی زیست‌شناسی به کار ببرد، اما باید بدانیم که واژه‌های علمی مربوط به زبان یک کشور نیستند بلکه به زبان علم تعلق دارند و زبان علم یک زبان جهانی است که با به کار بردن معادل‌هایی برای آن، نمی‌توان این زبان را تغییر داد!

اما بیایید اندکی دقیق‌تر به موضوع نگاه کنیم. این واژه‌ها از سال تحصیلی جدید وارد کتاب درسی پایه دهم می‌شوند و سال‌های آینده به کتاب‌‌های پایه‌های بالاتر نیز گام خواهند گذاشت. با ورود این واژه‌های جدید به کتاب‌های درسی دوره متوسطه چه اتفاقی می‌افتد؟ اتفاقی که می‌افتد این است که دانش‌آموزانی که وارد دوره متوسطه می‌شوند، از این پس باید با این واژه‌های جدید در کتاب‌های زیست‌شناسی آشنا شوند و به جای واژه‌های علمی قبلی این واژه‌ها را فرا گیرند. حال هنگامی‌که این دانش‌آموزان به دانشگاه راه می‌یابند چه اتفاقی می‌فتد؟ هنگامی‌که این دانش‌آموزان به دانشگاه راه پیدا کنند باید واژه‌های معادلی را که در طول دوره متوسطه فراگرفته‌اند، فراموش کرده و واژه‌های اصلی را بیاموزند!

 حال این سوال پیش می‌آید که با وجود این‌که هنگامی‌که یک دانش‌آموز به دانشگاه راه می‌یابد باید واژه‌های معادل را فراموش کرده و اصل واژه را بیاموزد (چراکه واژه‌های علمی به زبان علم تعلق دارند و تمام کتاب‌ها و مراجع علمی و دانشگاهی این واژه‌ها را به همان شکل اصلی خود می‌آورند و در هیچ کتاب و مرجع معتبر علمی‌ای نمی‌توانید معادل واژه‌های علمی را بیابید)، چه دلیلی دارد که در کتاب‌های دوره متوسطه از واژه‌های معادل استفاده کنیم؟ آیا به کار بردن این واژه‌ها جز این‌که کار را برای دانش‌آموزان و دبیران سخت کنند، کاربرد دیگری نیز دارند؟ این‌ها سوال‌هایی است که بهتر است فرهنگستان زبان و ادب فارسی و وزارت آموزش و پرورش به آن‌ها پاسخ بدهند.

در پایان امیداوریم که مسئولین وقت خود را صرف کارهایی کنند که راه جوانان این سرزمین به سوی آینده‌ای درخشان را هموارتر کند، نه سخت‌تر.

منبع : ویاتک